[Câu chuyện về khớp háng – hành trình trở lại bước đi của bác sĩ Song Sang-ho] Nói về ‘khớp háng’ – trung tâm của cuộc sống chúng ta

Khi đầu gối đau, người ta dễ dàng nghĩ ngay đến tầm quan trọng của khớp. Khi lưng đau, người ta lo lắng về cột sống. Nhưng khớp háng thường không được chú ý nhiều cho đến khi xảy ra vấn đề, vì nằm sâu trong cơ thể nên khó nhận thấy, và cơn đau đôi khi lại được cảm nhận ở vùng lưng, đùi hoặc đầu gối.

Tuy nhiên, khớp háng là một trong những khớp chịu trọng lượng quan trọng nhất của cơ thể. Nó nối xương chậu với xương đùi, truyền trọng lượng phần thân trên xuống hai chân, đóng vai trò trung tâm trong hầu hết mọi chuyển động như đứng, đi, ngồi, đứng dậy. Ngay cả những động tác đơn giản hằng ngày như lên xuống cầu thang, mang giày, mang tất, lên xuống ô tô cũng cần khớp háng vận động linh hoạt.

Khớp háng không đơn thuần là một "bản lề" giúp chân cử động. Đây là khớp vừa phải chịu trọng lượng, vừa phải tạo ra chuyển động lớn. Mỗi khi chúng ta bước đi, một lực lớn hơn nhiều lần trọng lượng cơ thể liên tục truyền qua khớp háng. Dù vậy, khớp háng khỏe mạnh vẫn vận động êm ái, không đau, nhờ chỏm xương đùi tròn cùng ổ cối bao quanh tạo thành cấu trúc ổn định, trong khi sụn khớp và các cơ xung quanh hấp thụ lực và điều tiết chuyển động.

■ Khớp háng hỏng không chỉ khiến việc 'đi lại' trở nên khó khăn

Khi khớp háng có vấn đề, thường bắt đầu bằng cảm giác khó chịu ở vùng bẹn hoặc mông. Đi bộ lâu sẽ đau, ngồi xếp bằng hoặc dạng chân trở nên bất tiện. Việc mang giày, mang tất trở nên khó khăn, và đứng dậy từ ghế thấp hay lên xuống ô tô cũng trở nên vất vả hơn.

Khi bệnh tiến triển, cơn đau sẽ hạn chế toàn bộ sinh hoạt hằng ngày. Quãng đường có thể đi bộ ngắn lại, người bệnh né tránh cầu thang, ít ra ngoài hơn. Việc đi khập khiễng vì đau có thể tạo thêm gánh nặng cho xương chậu, thắt lưng và đầu gối bên đối diện, ban đêm cũng có thể mất ngủ vì đau.

Vấn đề càng nghiêm trọng hơn ở người cao tuổi. Thời gian không thể đi lại càng kéo dài, cơ bắp càng suy yếu nhanh và khả năng giữ thăng bằng cũng giảm sút. Việc giảm hoạt động không chỉ đơn thuần là bất tiện mà có thể dẫn đến suy giảm chức năng toàn thân. Cuối cùng, bệnh khớp háng không còn là vấn đề của một khớp đơn lẻ, mà trở thành vấn đề liệu người bệnh có thể duy trì cuộc sống độc lập hay không.

Vì vậy, câu hỏi đầu tiên tôi hỏi bệnh nhân tại phòng khám không phải là kết quả chụp chiếu nghiêm trọng đến mức nào, mà là câu hỏi sau:

"Hiện tại anh/chị không thể làm được điều gì?"

Tức là, bệnh nhân đang bị hạn chế trong hoạt động nào của cuộc sống hằng ngày.

Đi chợ mua sắm, đi dạo cùng vợ/chồng, đi du lịch cùng cháu, tự mình đi vệ sinh – sinh hoạt hằng ngày mà mỗi người muốn lấy lại đều khác nhau. Mục tiêu điều trị không phải là làm cho kết quả chụp chiếu đẹp hơn, mà phải là giúp những sinh hoạt như vậy trở nên khả thi trở lại.

■ “Sẽ có lúc thuốc và tiêm không còn đủ để giải quyết vấn đề”

Không phải mọi bệnh khớp háng đều cần phẫu thuật. Tùy loại bệnh và mức độ tiến triển, có thể kiểm soát triệu chứng bằng thuốc, vật lý trị liệu, kiểm soát cân nặng, điều chỉnh hoạt động.

Nhưng tình hình sẽ khác khi hoại tử vô mạch chỏm xương đùi tiến triển đến mức sập chỏm, khi thoái hóa khớp làm sụn mòn nghiêm trọng, hoặc khi gãy xương khiến khó phục hồi chức năng khớp bình thường. Lúc này, một khớp đã bị tổn thương về cấu trúc không thể trở lại trạng thái ban đầu chỉ bằng thuốc hay tiêm.

Phương pháp điều trị tiêu biểu được thực hiện lúc này là phẫu thuật thay khớp háng nhân tạo.

Phẫu thuật thay khớp nhân tạo là loại bỏ bề mặt khớp bị tổn thương và thay bằng khớp nhân tạo mới. Nhưng nếu chỉ giải thích đơn giản đây là "phẫu thuật thay khớp đau bằng kim loại và gốm " thì chưa đủ.

Mục đích thực sự là giảm đau, giúp bệnh nhân đứng dậy, đi lại và trở về với cuộc sống của chính mình.

■ Một ca phẫu thuật thay khớp háng tốt phải phục hồi 'cuộc sống', chứ không chỉ là tấm 'phim X-quang' đẹp

X-quang đẹp sau phẫu thuật thay khớp không có nghĩa là mọi việc điều trị đã hoàn tất. Chiều dài chân phải được phục hồi phù hợp, tâm khớp và độ lệch tâm (offset) cũng cần được phục hồi chính xác nhất có thể, để các cơ quanh khớp háng có thể phát lực bình thường. Khớp phải ổn định, và bệnh nhân phải có thể vận động an toàn từ sớm.

Cuối cùng, mục tiêu của phẫu thuật thay khớp háng nhân tạo có thể tóm gọn trong ba điều: giảm đau, tạo khớp háng ổn định, và giúp bệnh nhân đi lại được.

Đặc biệt với bệnh nhân cao tuổi, việc có thể rời giường và vận động trở lại nhanh sau phẫu thuật quan trọng không kém thành công của bản thân ca mổ. Với bệnh nhân trẻ, năng động, mục tiêu quan trọng không chỉ là đi lại mà còn là khả năng trở lại công việc, sở thích, tập luyện một cách tự nhiên.

Đó là lý do vì sao dù cùng là phẫu thuật thay khớp háng, mục tiêu và chiến lược phẫu thuật vẫn cần khác nhau tùy theo tuổi tác, loại bệnh, chất lượng xương và mức độ hoạt động của từng bệnh nhân.

Khớp háng âm thầm nâng đỡ cơ thể chúng ta hằng ngày. Nhưng một khi đã hỏng, nó có thể làm lung lay không chỉ khả năng đi lại mà cả sinh hoạt, sự tự tin, thậm chí là cuộc sống độc lập. Ngược lại, khi phục hồi chức năng khớp háng bằng điều trị phù hợp, bệnh nhân có thể đi lại, vận động và trở về với cuộc sống của chính mình một lần nữa.

Trong các kỳ tới, chuyên mục sẽ lần lượt tìm hiểu vì sao khớp háng đau, vì sao gãy xương khớp háng ở người già nguy hiểm, phẫu thuật thay khớp nhân tạo đang thay đổi ra sao, vì sao chiều dài chân, cơ bắp và độ ổn định lại quan trọng, và công nghệ số như robot, hệ thống định vị đóng vai trò gì trong phẫu thuật thực tế.

Mục đích cuối cùng của điều trị khớp háng không nằm ở việc thực hiện phẫu thuật, mà nằm ở việc bệnh nhân đi lại được trở lại.

<Bài viết: Song Sang-ho, giám đốc bệnh viện Wellton | Biên tập: phóng viên Jang In-sun, Health Kyunghyang>