[Câu chuyện về khớp háng – Hành trình trở lại bước đi của tiến sĩ Song Sang-ho] Thành công hay thất bại… ‘Hai góc nhìn’ về phẫu thuật khớp háng.

Vài tháng sau ca phẫu thuật, trong một buổi tái khám tại phòng khám ngoại trú, bác sĩ nhìn kỹ tấm phim X-quang một lúc lâu rồi nói:

"Ca phẫu thuật rất thành công."

Khớp nhân tạo nằm chính xác ở vị trí đã lên kế hoạch, cố định ổn định vào xương, chiều dài chân cũng khớp và không có biến chứng. Dưới góc nhìn của bác sĩ, đây rõ ràng là một ca phẫu thuật thành công.

Thế nhưng, biểu cảm của bệnh nhân lại không tươi sáng như mong đợi.

"Khi đi, tôi vẫn thấy hơi lạ." "khi lên cầu thang, tôi cảm thấy chân bên phẫu thuật hình như không có lực."

Cùng một ca phẫu thuật, bác sĩ nói là 'thành công', còn bệnh nhân lại cảm thấy 'vẫn chưa hoàn toàn ổn'. Bất kỳ bác sĩ nào từng phẫu thuật khớp háng lâu năm cũng từng gặp cảnh này ít nhất một lần.

■ Thành công dưới góc nhìn của bác sĩ

Thành công mà bác sĩ nhìn thấy có những tiêu chuẩn tương đối rõ ràng: ca mổ có kết thúc an toàn không, khớp nhân tạo có được cố định ổn định vào xương không, vị trí và góc độ có phù hợp không, độ lệch tâm (offset) – yếu tố quyết định chiều dài chân và sức mạnh khớp háng – có được phục hồi tốt không, có biến chứng như nhiễm trùng, trật khớp hay gãy xương hay không.

Vị trí chính xác và sự cố định ổn định là điều kiện cơ bản để khớp nhân tạo hoạt động tốt trong thời gian dài. Lý do bác sĩ tập trung vào phim X-quang và các chỉ số chính là vì đây là 'nền tảng' của mọi quá trình hồi phục.

■ Thành công dưới góc nhìn của bệnh nhân

Nhưng thành công mà bệnh nhân nhìn thấy lại hơi khác. Bệnh nhân không sống dựa trên góc độ của khớp nhân tạo trên phim X-quang. Họ đánh giá kết quả phẫu thuật qua việc buổi sáng thức dậy có đau không, có thể đi chợ mà không cần gậy không, có thể tự mang tất và lên cầu thang không, có thể chơi golf, leo núi, đi chuyến du lịch đã trì hoãn lâu nay hay không. Với bệnh nhân, "bảng điểm" của ca phẫu thuật không phải là phim X-quang, mà là ‘ nằm trong cuộc sống hằng ngày’.

Vậy bên nào đúng hơn? Cả hai đều đúng. Một tấm X-quang đẹp là điều kiện cần cho sự hồi phục tốt, nhưng chỉ như vậy thì không có nghĩa là cuộc sống của bệnh nhân cũng sẽ tự động trở lại bình thường. Khớp bị tổn thương có thể thay bằng khớp nhân tạo chỉ trong một ngày, nhưng cơ bắp đã yếu đi lâu ngày, cảm giác thăng bằng và thói quen đi khập khiễng thì không thể thay đổi trong một ngày.

Bệnh nhân nhiều năm trước phẫu thuật không thể sử dụng bình thường một bên chân vì đau đã quen với dáng đi sai lệch. Khớp đã được thay mới, nhưng toàn bộ cơ thể sử dụng khớp đó vẫn cần thời gian để thích nghi lại. Vì vậy, cảm giác cứng hoặc lạ còn sót lại một thời gian sau phẫu thuật không đồng nghĩa với việc ca mổ thất bại.

Điều quan trọng ở đây là: mỗi người có một tiến trình hồi phục khác nhau. Có người trở lại sinh hoạt bình thường chỉ sau vài tuần, có người phải mất vài tháng mới dần khá lên. Bởi tuổi tác, sức cơ trước phẫu thuật, thời gian chịu đau, tình trạng cột sống và đầu gối, mức độ hoạt động thường ngày của mỗi người đều khác nhau.

Vì vậy, khi đánh giá quá trình hồi phục, thay vì chỉ hỏi "vẫn còn khó chịu không", nên hỏi thêm "so với một tháng trước đã tốt hơn bao nhiêu" và "có làm lại được điều gì trước phẫu thuật không thể làm được”

Đây cũng là điểm mà y học gần đây đang thay đổi. Trước kia, chỉ cần đánh giá qua X-quang là "ổn" thì được xem là đủ, nhưng nay bác sĩ hỏi trực tiếp bệnh nhân: cơn đau đã giảm bao nhiêu, có thể thực hiện được bao nhiêu hoạt động mong muốn.

Sự thay đổi về đau, chức năng và cuộc sống mà chính bệnh nhân tự đánh giá như vậy được gọi là 'kết quả do bệnh nhân báo cáo (Patient-Reported Outcome)', và đã bắt đầu được sử dụng như một chỉ số chính thức đánh giá hiệu quả phẫu thuật.

Trong phẫu thuật khớp háng, có thể tiến thêm một bước nữa: bệnh nhân quên mất mình có khớp nhân tạo trong sinh hoạt hằng ngày đến mức nào. Trạng thái luôn ý thức và cẩn trọng với khớp hoàn toàn khác với trạng thái vào một thời điểm nào đó quên hẳn việc đã từng phẫu thuật và đi lại một cách tự nhiên.

■ Điểm gặp nhau của hai góc nhìn

Theo tác giả , nên nhìn nhận sự thành công của ca phẫu thuật từ hai góc độ

Một là góc nhìn của bác sĩ: ca mổ có an toàn không, phục hồi có chính xác không, có sử dụng được lâu dài không.

Hai là góc nhìn của bệnh nhân: có đi lại được không, có sinh hoạt được không, có làm lại những việc từng yêu thích không.

Nếu phim X-quang hoàn hảo nhưng bệnh nhân chưa trở lại được cuộc sống, đội ngũ y tế cần tìm ra nguyên nhân; Ngược lại, dù hiện tại thấy thoải mái nhưng vị trí hay độ cố định có vấn đề thì cũng không được bỏ qua rủi ro lâu dài.

Thành công thực sự nằm ở điểm mà 'ca mổ có hình ảnh đẹp' và 'ca mổ khiến bệnh nhân cảm thấy tốt' gặp nhau.

Mục tiêu của phẫu thuật khớp háng không kết thúc khi bệnh nhân rời bàn mổ. Toàn bộ quá trình đau giảm dần, dáng đi ổn định, được đi du lịch cùng gia đình trở lại, leo núi, trở về sinh hoạt hằng ngày của chính mình mới là kết quả của ca phẫu thuật.

Tác giả cho rằng, sau khi nói "ca mổ đã thành công", việc hỏi thêm một câu nữa là điều quan trọng.

Bây giờ, anh/chị đã có thể làm lại được điều gì?

Câu trả lời của bệnh nhân cho câu hỏi này có lẽ chính là "bảng điểm" quan trọng nhất của phẫu thuật thay khớp háng nhân tạo.

<Bài viết: Song Sang-ho, giám đốc bệnh viện Wellton | Biên tập: phóng viên Jang In-sun, Health Kyunghyang>